Bamboe is officieel geen boom of struik, maar zoals iedereen zal bevestigen die wel eens een bamboehengel in de handen heeft gehad; het is zeker een houtig gewas. Er wordt tegenwoordig van alles van gemaakt: ondergoed, bouwhout, muziekinstrumenten, steigers, meubels, en steigers in China zoals we tegenwoordig weten. In mijn jeugd was bamboe alleen bekend als hengel. De buren een paar huizen verderop hadden ook bamboe in de tuin staan. Ik herinner me dat de vader van de buurjongens nogal mopperde over de het woekeren van de bamboe en de moeite die het kostte de plant in toom te houden. De bamboe die daar groeide moet de Japanse bamboe (Pseudosasa japonica) zijn geweest. Die wordt hier al lang in tuinen in aangeplant en vertoont kruiperig gedrag: via wortelstokken zoekt hij naar uitbreiding en zonder inperkingen lukt dat meestal heel goed.

Fraaie voorbeelden van dit verschijnsel vind je langs het Moerenpad in de Haagse beemden. Uit diverse tuinen is daar de Japanse bamboe aan de wandel gegaan en de openbare berm in en op. Maar je hoeft niet per se naar de Haagse Beemden. Wie oplet ziet in elke wijk van Breda wel bamboe staan in de publieke ruimte. In Bavel staat bij mij aan de overkant een kleine gestreepte soort witbonte dwergbamboe (Pleioblastus variegatus) die meters uit de tuin van de overburen is gegroeid en nu in losse plukken in het gemeentelijk groen staat.

Tot mijn verbazing kwam ik hem een halve straat verder ook in een brandgang tegen. Bamboe vormt geen zaad in onze streken en de planten in het openbaar gebied, waarvan de verbinding met de aanplant in een tuin niet meer duidelijk is, zijn daar terechtgekomen als tuinafval of anderszins, maar altijd met hulp. Zo staat in Bavel in het buitengebied bij de kunstacademie St. Joost een klein soort bamboe, waarschijnlijk Fargesia murieliae, waarvan het raadselachtig is hoe die daar ooit is gekomen.

Ten slotte nog wat etymologie: het woord ‘bamboe’ stamt via het Portugees en Maleis uit een Dravidische taal uit Zuid-West-India. De wetenschappelijke naam van Japanse bamboe Pseudosasa, betekent schijnsasa. Sasa is een Japanse naam voor laagblijvende bamboe. Pleioblasus betekent ‘met talrijke knoppen’. Variegatus betekent ‘bont’. Fargesia is genoemd naar de Franse missionaris Farges en murieliae naar Muriel Wilson, een dochter van de plantenjager Ernest Wilson.

Wist u dat er mensen zijn die bamboecollecties aanleggen? In Hummelo in de Achterhoek is de grootste bamboewinkel van Nederland met 300 soorten.

Aad van Diemen – natuurgids IVN Mark&Donge

Markandalletjes

• Ook gezien? De eerste katjes botten uit de wilgentwijgen!
• Sauwelen in Bosuilendorp kon niet om de hondenuitlatingen heen. De Boerendobbers brachten een prachtig meezinger, waar de poepende boskabouter geen drol om gaf.
• Het voorjaar is ook in het Vogelrevalidatiecentrum Zundert begonnen. Jonge haasjes, bosuilen, zoogdiertjes,  enz. geven de vrijwilligers veel (dankbaar!) werk. Helpende handen zijn altijd welkom, zegt Latoya Siemons: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken..     
• Samen met Dijkgraaf Joris Bengevoord en wethouder Ton Berben (A/C) plantte Peter von Meijenfeldt als voorzitter van nmv Markkant een appelboom. Als markering van de 1200 boompjes en struiken tussen Molenschotse Heide en Princenbosch. Speciaal voor boomkikker, amfibieën, vlinders, vogels, vleermuizen, enz. die van de nieuwe verbindingen tussen de natuurgebieden kunnen genieten!   
• Waterschap presenteerde de Kader Richtlijn Water (KRW). Er is voortgang … maar er is nog heel veel te doen voor de deadline van 31 dec dit jaar! De kwaliteit van het water is nog lang niet op orde. Beekherstel en EVZ’s lopen achter. Markdal is gelukkig een positieve uitzondering. Helaas wordt de KRW nogal eens gebruikt om natuurbeleving te beperken. Waterschap wil gemeentes vanuit haar aanjaagfunctie stimuleren, vooral bij EVZ’s.

• 

  Vogels laten zich zien. Ooievaars op nest Gilzewouwerbeek, meldde Joke Oomen. Ook ooievaar gespot bij nest Effen. Ria Voermans en Aad van Diemen spotten een paartje Raven bij de Wouwerbeek. Jan Peters en Iris  van der Vlerk zagen bij de Blauwe Kamer drie Roeken! Heel herkenbaar aan de grijze ring bij hun forse snavel!
• Geen blad aan de struiken, toch de lente ruiken! Winterwandeling. Zondagmiddag 15 feb. 14-16u30. De Klapekster. Natuurpunt Vallei van het Merkske. Kolonie 41. Wortel (B).
• Familiewandeling Speelbos Mastbos. Woensdagmiddag 18 feb. 13.30-15.30. Ontdekkingstocht in eeuwenoud bos. Aanmelden via website IVN Mark&donge.  

• 

  Behoud het Groene Goud van ’t Hout. Voorkom gemeentelijk bedrijventerrein  (Ritmeesterpak2) ! Handtekeningen actie van wijkraad Buitengebied ZuidWest al meer dan 600, doe mee. Zie website: Wijkraad Breda ZW

Natuurgids IVN Mark&Donge - Jean du Bambou

De vermoeide zomer in de natuur is aan het aftakelen, dan barst de herfst los, overal steken paddenstoelen de kop op. Broedvogels vertrekken, overwinteraars arriveren. Er is nog steeds zoveel te beleven. De herfst laat elk jaar weer voelen, hoe heerlijk voor mij een tikkeltje weemoed kan zijn, het afscheid van de zomer is helemaal niet erg. De natuur trekt een andere jas aan, dat is alles. Het begint vaak spectaculair in september, als er plotselinge donderbuien de slaperige natuur opschrikken. Er dreigt een sfeer van alles moet weg. Trouwens veel langer had het zo ook niet door kunnen gaan. Het groen is versleten en dof, aan alle kanten is er aan geknaagd door allerlei larfjes en rupsen. Ze hebben zich inmiddels verpopt tot ontelbare elegante wespjes en vlindertjes, die hun leven te danken hebben aan het bladgroen. De bladeren hebben hun werk gedaan. Nu worden ze besprongen door vele schimmels. Er zijn erbij die er uitzien als zwarte inktspetters, de herfst is in volle gang. De dagen worden kort. Voor bomen het sein om de boel in te pakken, de kwetsbare als toekomstige humus voor de bosbodem. Maar eerst halen de bladeren van de bomen het kostelijke bladgroen eruit. Daar is een zomer lang de zonne-energie in opgeslagen. Met het wegtrekken van het overheersende bladgroen krijgen de bladeren hun eigenlijke kleur terug. Dan wordt een oude beukenlaan hart verwarmend van het brandbruin als een wandeldecor. Tenslotte zorgt een klein kurklaagje ervoor dat de bladsteel pijnloos gescheiden wordt van zijn takjes, dan dwarrelt er zo af en toe een herfstblad naar de grond.

Afscheid dat is de weemoed van de herfst. De oude zomernatuur heeft af gedaan Die is afgestorven in de schoonheid van zijn zaaddozen. Die zou je bijna over het hoofd zien. Toch zijn ze schitterend om te zien in hun veelvormigheid. De variaties zijn eindeloos mooi.

Nu is de beurt aan de zwammen. Een jaar lang hebben ze verborgen voortgewoekerd in de bodem of in het binnenste van een tak of boomstronk. In de klamme koelte van de herfst komen ze op hun manier tot bloei met paddenstoelen. Het zijn de dragers van het zwammenzaad: de sporen, als poeder zo fijn. De variaties op het thema sporendrager zijn eindeloos Niet alleen hoeden op stelen, maar ook knotsen, korsten, bollen, sterren en zelfs vogelnestjes en kluifjeszwammen vallen er te ontdekken, in allerlei kleuren. In natuurgebieden zijn alles bij elkaar wel meer dan duizend verschillende soorten te ontdekken. Dat maakt een paddenstoelenexcursie met gids erg  boeiend. De lucht is ook vol vogels. Die hebben zo hun manier om zich voor te bereiden op de winter. Vliegend verlaten ze de streek waar ze uit het ei gekomen zijn om dat daar schaarste aan voedsel dreigt de insecten of zaden waarvan ze geleefd hebben raken op en ze trekken weg naar warme zuiden waar het  leven makkelijker is. Wie begin november buiten komt in de omslag, weet niet of het nog zomer of al herfst is. Het groen wordt valer maar er is nog niet de scherpte van de herfstkleuren, het strijklicht, de uitval van het blad en de inval van de avondnatuur leeft op de grens van twee werelden. Al zijn er al tekenen aan de wand, de vochtigheid in de ochtend, de spinnen die uit hun web vluchten, vogels die het hazenpad kiezen.

Herfst, Winter, Voorjaar en Zomer hebben allemaal hun eigen eindeloze charme. Ik zou er geen enkele willen  missen.

Ad van de Laar - IVN natuurgids Mark&Donge

Markandalletjes

• Kwakkelend weer, belooft warme Sauwels en Grôtste Mâuwerts.
• Zeldzame Dwergmeeuw in Markdal, zag Ria Lambregts. Kleinste meeuwensoort ter wereld. Normaal aan de kust, dit was eerstejaars, zeker beetje de weg kwijt? Volwassen is de hele kop scherp zwart. Pikte een smakelijke regenworm mee uit Koekelberg.

  

• Explosie van molshopen…… Oorzaak? Óf omdat de regenwormen bij zacht weer naar boven komen. Óf omdat in februari de ondergrondse zoektocht naar mollenvrouwtjes begint? Er is nu zeker één regenworm minder, die was door de Dwergmeeuw het haasje. 
• Winterweldaad met wandeling en proeverij. Vallei van het Merkske. Zaterdag 7 februari. 9.30-12u. In de snoeke Klapekster, Met uitleg over de proeverij. Oh ja … van kruidenthee! De wandeling telt mee in de ‘marathon’. Kolonie 41. Wortel (B). Aanmelden Natuurpunt Markvallei! 
• Natuurwandeling Vrachelse Heide. IVN natuurgidsen.150 ha duinen en stuifzand. Smalle kronkelpaden in (ver)dwaalbos van Defensie. Schapen, heide, plaggen en potstal bepaalden het gebruik. Nu natuur via Staatsbosbeheer. Zaterdagmiddag 7 februari. 13u30-15u30. Aanmelden website IVN Mark&Donge.
• Het verhaal van natuurgeluiden. Henk Meeuwsen vertelt over 30 jaar natuurgeluiden verzamelen, met veel over vogels. Bekend van VARA’s VogelTop100 en natuurfilms. Maandagavond 9 februari. 20-22u. Kievitslaar. Rijsbergseweg 354. Breda. Aanmelden via website West Brabantse Vogelwerkgroep.   
• Tien knotters werden zaterdag verrast door IJsvermaak met een fles smakelijke Côtes du Rhône voor hun knotwerk eerder bij IJsvermaak. Veel dank, héél attent! 

  

• Snel nieuw kabinet, nu ook snel stikstofvrij Ulvenhoutse Bos?

Joop van Riet – natuurgids IVN Mark&Donge

Er is hoe dan ook dit jaar reuring te verwachten bij het opstellen van gemeentelijk beleid voor reductie van stikstofdepositie. Ook de bestemming van gemeentegrond voor industrie is dit jaar weer aan de orde. Wat wordt er gedaan met de activiteiten en inzichten van de wijkverenigingen, de natuur- en milieuverenigingen en andere belanghebbenden en het Burgerinitiatief “Behoud het Groene Goud”?

Vandaar dat de Milieuvereniging De Groene Koepel, Natuur- en Milieuvereniging Markkant Breda, natuureducatie IVN Mark & Donge, de West-Brabantse Vogelwerkgroep en de Adviesgroep BromN nauwgezet het beleid van het het gemeentebestuur blijven volgen. Voor zover dat mogelijk is. Niet overal word je namelijk in gekend als belanghebbende natuur en milieubeschermer, Daar komt dan bij dat documenten van de kant van de gemeente soms vaag zijn geformuleerd, zodat er geen zekerheid is over de uitvoering van de plannen.

Op 15 december 2025 was er een inloopbijeenkomst in Het Koetshuis Anneville in Ulvenhout over de  GGA, dat is de GebiedsGerichte Aanpak die door de provincie was gestart, maar door het nieuwe kabinet, vooral onder auspiciën van minister Femke Wiersma, van de baan werd geschoven.

Daar was een vertegenwoordiger vanuit onze verengingen aanwezig. Die kwam er niet opgewekt vandaan. Vooral niet omdat er een oproep kwam van een aanwezige ex-agrariër om het Ulvenhoutse bos van de lijst Natura 2000 te schrappen! Die lijst is via de EU opgesteld en omvat ook het Ulvenhoutse Bos. Die oproep werd door de zaal met een daverend applaus begroet. Je krijgt even de rillingen als je zo’n reactie hoort, volkomen in strijd met de doelen van het milieubeleid.

Volgens de plannen van het demissionaire kabinet mogen Brabantse veehouders zelf gaan bepalen hoe ze hun stikstofuitstoot verlagen: “De boer aan het roer.” Elk bedrijf krijgt een eigen uitstootplafond. Boeren moeten halverwege 2026 aangeven hoe ze onder dit plafond denken te blijven. Dus zelf keuzes manken, aldus de Volkskrant van 1 november 2025.

Inmiddels hebben de groepen, verzameld in het Burgerinitiatief, op 8 januari een brief gestuurd aan de Gemeentebestuurders van Breda onder de titel Maatschappelijke Aandachtspunten bij de Ruimtelijke Economische Visie 2025, verder REV genoemd. Dit Raadsvoorstel is tevens uitgangspunt voor wat er gaat gebeuren met de locatie van vier nieuwe bedrijventerreinen. Deze zijn volgens de plannen gelokaliseerd in: 1. Posthoren (voorheen “Digit Parc”); 2, Steenakker-Noord, een relatief klein versnipperd groen gebied, helemaal ingeklemd tussen de Noordelijke Rondweg en de drukke spoorlijn Breda-Rotterdam; 3. Landgoed ’t Hout, oftewel Ritmeesterpark 2, omzoomd door de Aa of Weerijs, de A16, de Zuidelijke Rondweg, alsmede de Trippelerberg, de Turfvaart en het historische landgoed Prinsenhoef; 4. Bavel Zuid, tussen Bavel en de A58, waarvoor afstemming via de provincie met Alphen-Chaam en Gilze en Rijen noodzakelijk lijkt.

De conclusies van de brief van de groepen in het Burgerinitiatief liegen er niet om. Ze adviseren de gemeentebesturen om de REV pas na de gemeenteraadsverkiezingen door de volgende gemeenteraad te laten behandelen. Dit kan worden bespoedigd door al te starten met de actualisatie van de marktvraag, geen ruimte te bieden aan logistieke activiteiten van meer dan 3 hectaren en actualisatie van de stikstofprognoses. Want nu zijn al die gegevens achterhaald en dus drijfzand voor nieuw beleid.   

Ten slotte: Er zou volgens de REV intensieve participatie met de belanghebbenden plaats hebben. Daar hebben de milieugroepen en wijkorganisaties nog niets van gemerkt. Is hier sprake van onwil om vorm te geven aan de eigen Participatieleidraad van Breda? De vraag stellen is haar beantwoorden, zo is de indruk.

Marius Aalders, Natuur- en Milieuvereniging Markkant

Markandalletjes

• Valt op dat er ineens meer nesten in bomen te zien zijn. Nestdrift of kalere bomen? Het zijn de ekster mannen die met takken sleuren om nesten te bouwen en hun vrouwtjes tot een keuze voor nest en eksterman te verleiden!
• Ook de eerste katjes zijn aan de Hazelaars te zien. Echt lente signaal! (net als de waarneming van bontgekleurde Carnavals kluners!) En de heldere in het westen wegdalende wintervierhoek Orion. In mooie heldere winterse nachten.  
• Knotters gaan zaterdagmorgen ook aan de slag. Bij fietstunnel A58, Bredase kant, in Markdal. Meedoen? Kan vanaf 9u tot 12u30. Organisatie West Brabantse Vogelwerkgroep mmv IVN Mark&Donge. Contact Rob Fisscher: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken..

  

• Vogelwandeling Zaartpark. Zondagmorgen. 1 feb. 10-12u. Ideaal gebied met woest kolkende kleine Mastbos riviertje. Wandeling om vogelkennis op te frissen. Verschil tussen Heggenmus en Huismus, Pimpel- en Koolmees, mannetje en vrouwtje IJsvogel? Zaartpark is icoon voor de gewenste natuurkwaliteit in Breda. Aanmelden via IVN Mark&Donge website.
• Burgersessie Honden en Ulvenhoutse Bos in gemeenteraad. Nu donderdag 19u45. Haalt al de landelijke pers. Ter info: honden worden NIET in stikstof meegerekend. Dus hondenverbod haalt Breda NIET uit stikstofslot. Gemeente gaat ondertussen wél door met ruim bedrijfsvergunningen te geven bij Ulvenhoutse Bos. Dat geeft vele malen meer stikstof dan mensen en honden in het Bos!
• Tuinvogels tellen? Van vrijdag tot maandagmiddag. Is in half uurtje gepiept. Vanuit tuin, balkon of terras. Zie website Vogelbescherming en Tuinvogeltelling. Koppeltje Oehoe’s van vorig jaar is ook baltsend terug, maar die tel je niet in je tuin!
• Geniet van frisse weekend!

Joop van Riet – natuurgids IVN Mark&Donge 

Als er één woord van toepassing is op het Markdal, dan is dat wel verandering. Zowel in grote als kleine dingen. Het Markdal zelf moet in de dooiperiode na de ijstijd ontstaan zijn. Dat gaf brede gletsjers die tussen de hogere zandruggen, die later begroeiden met Mastbos en Strijbeekse Heide, hun weg baanden. Vervolgens wegsmolten en een kronkelende beek de Mark als hun testament achterlieten. Maar dat kronkelen met meanders was maar beperkt, constateerde Egbert Eilander al snel voor de Vereniging Markdal. Vanaf de oudste kaarten van ca 1600 was de Mark amper van plaats veranderd, al zou je van meanders, die buitenbochten uitschuren en binnenbochten aanzanden, anders verwachten. Blijkbaar was het water niet woest genoeg meer om zijn loop echt te veranderen.

De echte verandering kwam van de landbouworganisaties en Waterschappen in de vijftiger jaren. Die wilden niet meer dat elke winter het dal jaarlijks een natuurlijke watervlakte werd. Een actie vanuit het Bredase Concordia - die zelfs grootschalig een scheepvaartkanaal van Rouen naar Moerdijk wilde - werd na 15 jaar lobbyen in 1968 beperkt tot kanalisering van de Mark. Voor het Markdal een hele grote verandering. Niet elke verandering blijkt later goed uit te pakken. Zo maken we nu de verandering naar natuurlijk beekherstel mee. Dankzij een uniek burgerinitiatief waarvoor de Vereniging Markdal door natuurverenigingen werd opgericht. Met verwerving van 100 hectares voor natuurherstel als geweldig resultaat!

De effecten zijn niet alleen te zien in een vrijstromende Mark, maar ook op het land. Volop boerderijen en woningen worden vernieuwd. De gelden voor het natuurherstel hebben een vliegwieleffect naar restauratie van monumentale boerderijen en huizen met uitzicht op het Markdal.

Dat zie je niet alleen aan de buitenrand van Ulvenhout, maar ook aan het kleine buurtschap Notsel. Daar is die mooie monumentale langgevelboerderij dankzij jarenlange inspanningen en kamperen in een container gered van verval. Zo is het nu een pareltje aan het begin van de Notselseweg. En wat verder staat nog zo’n prachtig behouden monument met een nieuwe Vlaamse schuur te pronken. De energie nodig voor de bouw en het overleg met de gemeente is er niet aan af te zien en vervaagt gelukkig in de herinnering. Nu is het genieten met een ooievaarspaal hopelijk voor wat nog komen gaat. Want daar ligt de Notselse laagte, een heel drassig stuk natuur dat ontwikkeld gaat worden. Het moet een paradijsje voor watervogels gaan worden. Met vlakbij de hoge Notselse donk waar een prachtige woning kon verrijzen als resultaat van de win-win-afspraken in het Markdal om meanders te laten kronkelen. De Notselseweg gaat zo een nieuwe jeugd in! Ter ere van haar naam die ‘hazelaars bij een moeras’ betekent en waar de landbouw met lavendel, aardbeien en kerstbomen goed boert!

Er zijn ook kleinschalige veranderingen die veel effect gaan krijgen. Zo is er bij de Duivelsbrug begonnen met het vlechten van een haag. Drie jaar terug werden daar de eerste struikjes geplant voor een vlechthaag die straks de hele Groene Camino van Galderse Jacobskapel naar de Heilige Eik in Den Hout kan omlijsten. Typisch Brabants gaan Hazelaar, Liguster, Rode Kornoelje, Meidoorn, Lijsterbes en Hondsroos die vlechthaag vormen. Als beschutting en kraamkamer voor rupsen, vlinders, egels, vogels, etc. Maar dat gaat niet vanzelf. Het initiatief komt van Natuur- en milieuvereniging Markkant en het was nu tijd om de eerdere planters op te roepen om de snelgroeiende twijgen op te voeden tot een echte haag. De primeur was afgelopen zonnige zaterdag onder leiding van de Chaamse deskundige ‘Babbe’. De uitgeschoten struiken moesten voor 2/3 ingekerfd worden en naar links gebogen worden voor een groene toekomst. (Nee, dit gaat NIET over politiek!). Het was een prikkelende activiteit, want vooral de rozenbottelstruiken hadden forse doorns! Dat moet ook, want met een paar jaar staat hier een echte heg, die het prikkeldraad weer overbodig gaat maken! Maar voor die tijd wordt er nog heel wat gevlochten! Hou de aankondigingen in Markandalletjes en website Markkant maar in de gaten!

Markandalletjes

• Hoop geruis te horen in natuurgebied Weimeren (Nieuwveer) maar met blote oog niets te zien. Totdat de kijker boven de Mark wolken met duizenden ganzen zag vliegen. Indrukwekkend! Mooie vervanging van het vroegere Nederlandse top-ganzengebied de Haagse Beemden!
• Veel watervogels te zien, een kijkhut aan de zuidelijke oever (voor de goede lichtval) zou ideaal zijn!

  

• Voor snelle beslissers: historische lezing “Designing Deserts’. Seb Verlinden en Pieter-Jan Reynaert. over de ontwikkelingsdrift vorige eeuw in de Kempen en regio Hoogstraten. Drassige heide en weilanden werden krachtig ontwaterd en bebost door de Hertog van Salm-Salm, met als gevolg … Luister vrijdagavond. 23 jan. 20u. Vallei van het Merkske. Kolonie 41. Wortel (B). Aanmelden via website Natuurpunt Markvallei.
• Natuurwandeling Chaamse Bossen. Zand en beken. Zaterdagmiddag. 24 jan. 13.30-15.30. ‘Woeste en onnutte moerassige gronden’ door werkverschaffing omgevormd tot dennenakkers voor de Staatsmijnen. Nu natuur(her)ontwikkeling met naaldbossen. En soms zelfs Oehoe’s! Aanmelden via website IVN Mark&Donge.
• Fladderweekend. Grote Vogeltelweekend van Natuurpunt Markvallei! Kolonie 41. Wortel (B). Zondagmiddag. 25 jan. 13-15u. Voor hele gezin. Speciaal voor jonge speurders! Markvallei Bingo. Braakballen pluizen, nestkasten timmeren, pannenkoeken smullen. Aanrader voor klein en groot!
• Pluim voor stukjesschrijvers, die met regelmaat en vroegtijdig (geeft heerlijke rust) steeds weer boeiende kopij aanleveren. Ook zin en inspiratie? 

Joop van Riet – natuurgids IVN Mark&Donge