Vuur maken op de ijzertijdboerderij

De Kerstdagen zijn voorbij. Kerstboom, spelletje spelen, haardvuurtje, warmte, kaarslicht, de geur van gourmetten hangt nog in de woonkamer. De dag na kerst worden we wakker in een trage rust. De laatste restjes afwas worden opgeborgen en langzaamaan wordt een plan gemaakt. “We moeten wel even naar buiten, hoor!” zegt Oma na de brunch tegen mijn dochters. En het schiet mij te binnen. De IJzertijdboerderij in Dongen heeft een Kerstspecial. Dongen: vlakbij het riviertje de Donge, dat via het Wilhelminakanaal en het Markkanaal, onder Terheijden in de Mark stroomt.

Struinend over het terrein van de IJzertijdboerderij zien we een man zitten bij een leemoventje. En onder een Eik brandt een kampvuurtje, Verderop zelfs een heus tafelvuur met daarop een ketel met warme chocolademelk. Naast het tafelvuur een kampvuur met een ketel met glühwein. Ook in de IJzertijd wist men zichzelf te verwennen.

De vrijwilligers van de boerderij lopen rond in schapenvachten, huiden en linnen en wollen kleding. Zelfgemaakte sieraden van stukjes hout met een verhaal en glazen kralen hangen om. Gesmede messen en vuurslagen horen ook tot de standaarduitrusting.

Ieder plekje op de boerderij laat je een verbinding met natuur zien. Twijnen van draad van vlas of gras, vlechten van mandjes van wilgentenen of het smeden van ijzer. De man bij de lemen oven laat zien hoe je een glazen kraaltje maakt voor je ketting. Met een houtvuurtje dat je tot wel 1000 graden kunt opstoken! En achter op de boerderij in een hutje staat een dame met vuurslagen. Iedereen mag eens proberen om een vonkje van een vuursteen te slaan. Kijk maar eens of je de vonk in het tondel geslagen krijgt. Mijn oudste is direct aan en probeert het. Met de eerste slag al een vonk en ze slaat er nog een paar vanaf. Zowaar land er één vonkje gelukshalve in het tondel dat direct begint te gloeien. “Ja, we maken thuis ook wel eens vuur met mijn vader. Die heeft firesteels” zegt ze achteloos. Als of het slaan van een vonkje de normaalste gang van zaken is. Mijn jongste heeft zich ondertussen vastgebeten in het schillen van een wilgentak. Natuurlijk moet er ook een punt aan de tak. Zittend op het zelfgemaakte schaafpaard trekt ze het trekmes bedachtzaam over de tak. Ze krijgt er zienderogen handigheid in en blijft gedreven doorgaan. Ook hier word ik genoemd. “Ja, thuis snijden we ook wel eens hout en mijn papa snijdt soms een houten lepel. Ik loop weer terug naar mijn oudste, die zit nog lekker bij het warme vuurtje. Een ander kindje is bezig met de vuurslag en ook hem lukt het om het tondel aan te krijgen. Het vuur van zelfvertrouwen groeit mee met het vuurtje in zijn tondel. Ik merk het elke keer weer. Jong en oud worden in hun oergevoel geraakt op het moment dat ze een vuurtje maken. Van oudsher verhoogt het je overlevingskansen als je warmte en licht hebt. Je kunt koken, voedsel roken (dus langer bewaren), je kunt signalen geven en je overleeft de koude temperaturen beter. Je bent ook minder van daglicht afhankelijk en kunt dus langer doorgaan om kleding of werktuigen te repareren.

Ik struin verder en we verzamelen langzaam weer. Bij de eik wordt een afscheidsritueel gehouden. De middag is voorbijgevlogen en de eerste koude tenen worden gemeld. Tijd om thuis in de warmte van ons eigen huis en gezin verder te winteren. In gedachten zie ik een rode wijntje al staan. Kaasje erbij, en kaarsjes weer aan. Onze kinderen hebben het ook in de gaten. “Zullen we lekker gaan borrelen, mama?” Hoor ik ze vragen.

Boomstam Henk, NatuurWijzer, IVN-gids Mark & Donge

Markandalletjes

• Het gaat zomeren … de dagen zijn al 6 minuten ‘gelengd’! Van zonnig berijpt Markdal en Groene Camino genoot Jos Brouwers. Met IJsvogels, koppeltje Dodaarsjes tussen Jacobskapel en Boeimeer. Nieuwjaarswens: ‘laat het Markdal verder ‘rijpen’, om door natuurbeleving van te genieten.
• Lekkende drinkwaterleiding schiep strandje in Mastbos met volop snoepende Goudhaantjes, zag Iris van der Vlerk.
• Start van eerste NieuwjaarsMark(a)thonwandeling bij Zwart Goor. Zondagmorgen 4 januari 9-11u. Volgende wandelingen met stempelkaart tellen op tot marathon én … prijzen! Website Vlaamse Natuurpunt Markvallei (Klapekster).   
• Nieuwjaarsnatuurwandeling op lage zandrug van Strijbeekse Heide. Zondag 4 januari. 13u30-15u30. Herstelde heide met vennen en bosranden. Aanmelden en startplaats via website IVN Mark&Donge.
• Nieuwjaarsnatuurduik? Geen info. Jeugd geniet wel van bevroren vennen, zonder duik!
• Provincie overlegt met serieuze kandidaat voor Markhoeve. Anders in maart in de verkoop. Tweede Nieuwjaarswens: laat dat maar op rolletjes verlopen!
• Natuurverenigingen zetten zich al 20 jaar in voor beekherstel Markdal. West Brabantse Vogelwerkgroep, nmv Markkant, KNNV-Breda, Groene Koepel en natuureducatie IVN Mark&Donge. Altijd al lid willen worden? Derde Nieuwjaarswens, meldt u aan! Meer leden geeft Groene stem meer kracht. Bij IVN Mark&Donge kans om 600e lid te worden!
• Natuur en Landschapsvereniging Gilze en Rijen (NLGR) goed op stoom. De Groene Brigade sloot met hun ‘wapperende handen’ fase 1 van aanplant Wouwervallei flitsend af! Vierde Nieuwjaarswens: beekherstel van hele Gilzerwouwervallei!
• Gemeenteraadsverkiezingen komen er aan. In Gilze en Rijen steunt NLGR petitie voor ‘Leefbaar Gilze en Rijen’. De duurzaamheids beloften nu ook uitvoeren! De leefomgeving verslechtert, urgentie steeds groter! Klimaatverandering, verlies van biodiversiteit, gezondheidsschade laten zich al voelen. Zie petitie op website NLGR.
• Traditioneel knusse Mark&Leij Nieuwjaarsquiz in Bellevue-Chaam. Vrijdagavond 9 januari. 20u. Laat met jeugd, krasse ‘founding fathers’, boswachters SBB en NM, drietal gemeentes en iedereen de vonken er af springen! Vijfde Nieuwjaarswens : volle Chaamse Bellevue zaal. Aanmelden individueel of met teams van zessen: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken..
• 2026 jaar van de gemeenteraadsverkiezingen op 18 maart.